← اتی که باید به ثبت برسد به موجب نظامنامه معین خواهد کرد.
فصل سوم – دفتر
مداده 356 هر دلال باید دفتری داشته و کلیه معاملاتی را که به دالای اوانجام گرفته به ترتیب ذیل درآن ثبت نماید:
1 - اسم متعاملین
2 - مالی که موضوع معامله است.
3 - نوع معامله.
4 - شرایط معامله با تشخیص به اینکه تسلیم موضوع معامله فوری است یا به وعده است.
5 - عوض مالی که باید پرداخته شود وتشخیص اینکه فوری است یا به وعده است وجه نقد است یا مال التجاره یا برات در صورتی که برات باشد به رویت است یا به وعده.
6 - امضاء طرفین معامله مطابق مقررات نظام نامه وزارت عدلیه. دفتر دلالی تابع کلیه مقررات راجع به دفاتر تجارتی است.
باب هفتم
حق العمل کاری (کمیسیون)
مداده 357 حق العمل کارکسی است که به اسم خود ولی به حساب دیگری (آمر) معاملاتی کرده و در مقابل حق العملی دریافت می دارد.
مداده 358 جز در مواردی که بموجب مواد ذیل استثناء شده مقررات راجع به وکالت درحق العمل کاری نیز رعایت خواهد شد.
مداده 359 حق العمل کار باید آمرا از جریان اقدامات خود مستحضر داشته و مخصوصا در صورت انجام ماموریت این نکته را به فوریت به اواطلاع دهد.
ماده 360
ماده 360_ حق العمل کارمکلف به بیمه کردن اموالی که موضوع معامله است نیست مگراینکه آمردستورداده باشد.
ماده 361
ماده 361_ اگرمال التجاره ای که برای فروش نزد حق العمل کاررسال شده دارای عیوب ظاهری باشد حق العمل کارباید برای محفوظ داشتن حق رجوع برعلیه متصدی حمل ونقل وتعین میزان خسارت بحری(آواری) به وسائل مقتضیه ومحافظت مال التجاره اقدامات لازمه بعمل آورده وامررا ازاقدامات خود مستحضرکند والا مسئول خسارات ناشییه ازیین غفلت خواهد بود.
ماده 362
ماده 362_ اگربیع فسادسریع مال التجاره ای رودکه نزدحق العمل کاربرای فروش ارسال شده حق العمل کارمی تواند وحتی درصورتی که منافع آمرایجاب کندمکلف است مال التجاره را با اطلاع مدعی العموم محلی که مال التجاره درآنجا است یا نماینده اوبه فروش برساند.
ماده 363
ماده 363_ اگرحق العمل کارمال التجاره را به کمترازحداقل قیمتی که آمرمعین کرده بفروش رساند مسئول تفاوت خواهد بود مگراینکه ثابت نماید ازضربیشتری احترازکرده وتحصیل اجازه آمردرموقع مقدورنبوده است.
ماده 364
ماده 364_ اگرحق العمل کارتقصیرکرده باشد باید ازعهده کلیه خساراتی نیزکه ازعدم رعایت دستورآمرناشی شده برآید.
ماده 365
ماده 365_ اگرحق العمل کارمال التجاره را به کمترازقیمتی که آمرمعین بخرد یا به بیشترازقیمتی که آمرتعیین نموده به فروش برساند حق استفاده ازتفاوت نداشته وباید آن را درحساب آمرمحسوب دارد.
ماده 366
ماده 366_ اگرحق العمل کاربدون رضایت آمرمالی را به نسیه بفروشد یا پیش قسطی دهد ضررهای ناشیه ازآن متوجه خود اوخواهد بود معذلک اگرفوش نسیه داخل درعرف تجارتی محل باشد حق العمل کارمادون به آن محصوب می شود مگردصورت دستورمخالف آمر.
ماده 367
ماده 367_ حق العمل کاردرمقابل آمرمسئول پرادخت وجوه ویا انجام سایرتعهدات طرف معامله نیست مگراینکه مجازدرمعامله به اعتبارنبوده ویا شخصا ضمانت طرف معامله را کرده ویا عرف تجارتی بلد اورا مسئول قاردهد.
ماده 368
ماده 368_ مخارجی که حق العمل کارکرده وبرای انجام معامله ونفع آمرلازم بوده وهمجنین هرمساعده که به نفع آمرداده باشد باید اصلا ومنفعه به حق العمل کارمسترد شود.حق العمل کارمی تواندمخارج انبارداری وحمل ونقل رانیزبه حساب آمرگذارد.
ماده 369
ماده 369_ وقتی حق العمل کارمستحق حق العمل می شود که معامله اجراءشده ویا عدم اجرای آن مستند به فعل آمرباشد نسبت به اموری که درنتیجه علل دیگری انجام پذیرنشده حق العمل کاربرای اقدامات خود فقط مستحق اجرتی خواهد بود که عرف وعادت محل معین می نماید.
ماده 370
ماده 370_ اگرحق العمل کارنادرستی کرده ومخصوصا موردی که به حساب آمرقیمتی علاوه برقیمت خرید ویا کمترازقیمت فروش محصوب دارد مستحق حق العمل نخواهد بود بعلاوه دردصورت اخیرآمرمی تواند خود حق العمل کاررا خریداریا فروشنده محصوب کند.
تبصره
تبصره - دستورفوق مانع ازاجرای مجازاتی که برای خیانت درامانت مقررات است نیست.
ماده 371
ماده 371_ حق العمل کاردرمقابل آمربرای وصول مطالبات خود ازاونسبت به اموالی که موضوع معامله بوده ویا نسبت به قیمتی که اخذ کرده حق حبس خواهد داشت.
ماده 372
ماده 372_ اگرفوش مال ممکن نشده ویا آمرازاجازه فروش رجوع کرده ومال التجاره را بیش ازحد متعارف نزد حق العمل کاربگذارد حق العمل کارمی تواند آنرا با نظارت مدعی العموم بدایت محل یا نمایند اوبطریق مزایده به فروش برساند.اگرآمردر محل نبوده ودرآنجا نماینده نیزنداشته باشد فروش بدون حضوراوا نماینده اوبعمل خواهد آمد ولی درهرحال قبلاباید به اوخطاریه رسمی ارسال گردد مگراینکه اموال ازجمله اموال سریع الفساد باشد.
ماده 373
ماده 373_ اگرحق العمل کارماموربه خرید یا فروش مال التجاره یا استند تجارتی یا سایراوراق بهادری باشد که مظنه بورسی یا بازاری دارد می تواند چیزی را که ماموربه خرید آن بوده خود شخصا به عنوان فروشنده تسلیم بکند ویا چیزی را که ماموربه فروش آن بوده شخصا بعنوان خریدارنگاهدارد مگراینکه آمردستورمخالفی داده باشد.
ماده 374
ماده 374 درمورد ماده فوق حق العمل کارباید قیمت را برطاق مظنه بورسی یا نرخ بازاردرروزی که وکالت خود را انجام می دهد منظوردارد وحق خواهد داشت که هم حق العمل وهم مخارج عادیه حق العمل کاری را برداشت کند.
ماده 375
ماده 375 درهرموردی که حق العمل کارشخصا می تواند خریداریا فروشنه واقع شود اگرانجام معامله را به آمربدون تعین طرف معامله اطلاع دهد خود طرف معامله محسوب خواهد شد.
ماده 376
ماده 376 اگرا مازامرخود رجوع کرده وحق العمل کارقبل ازاردال خبرمعامله ازاین رجوع مستحضرگرددیگرنمی تواند شخصا خریداریا فروشنه واقع شود.
باب هشتم
قرارداد حمل ونقل
ماده 377
ماده 377 متصدی حمل ونقل کسی است که درمقابل اجرت حمل اشیاءرا به عهده می گیرد.
ماده 378
ماده 378 قرارداد حمل ونقل تابع مقررات وکالت خواهد بود مگردمواردی که ذیلا استثناءشده باشد.
ماده 379
ماده 379 ارسال کننده باید نکات ذیل را به اطلاع متصدی حمل ونقل پرساند آدرس صحیح مرسل الیه، محل تسلیم مال، عدل، یا بسته وطرزعدل بندی، وزن ومحتوی عدلها، مدتی که مال باید درآن مدت تسلیم شود راهی را که حمل باید ازآن را بعمل آید. قیمت اشیائی که گرانبها است خسارات ناشییه ازعدم تعین نکات فوق ویا ازتعین آنها به غلط متوجه ارسال کننده خواهد بود.
ماده 380
ماده 380 ارسال کننده باید مواظبت نماید که مال التجاره طرزمناسبی عدل بندی شود. خسارات بحری (آواری) ناشی ازعیوب عدل بندی بعهده ارسال کننده است.
ماده 381
ماده 381 اگرعدل بندی عیب ظاهری داشته ومتصدی حمل ونقل مال را بدون قید عدم مسئولیت قبول کرده باشد مسئول آواری خواهد بود.
ماده 382
ماده 382 ارسال کننده می تواند مادام که مال التجاره درید متصدی حمل ونقل است آن را با پرداخت مخارجی که متصدی حمل ونقل کرده و خسارات اوپس بگیرد.
ماده 383
ماده 383 درموراد ذیل ارسال کننده نمی تواند ازحق استرداد مذکوردر ماده 382 استفاده کند:
1- درصورتی که برنامه ای توسط ارسال کننده تهییه و به وسیله متصدی حمل ونقل به مرسل الیه تسلیم شده باشد.
2- درصورتی که متصدی حمل ونقل رسیدی به ارسال کننده داده وارسال کننده نتواندآن را پس دهد.
3- درصورتی که متصدی حمل ونقل به مرسل الیه اعلام کرده باشد که مال التجاره به مقصد رسیدیه وباید آنرا تحویل گیرد.
4- درصورتی که پس ازوصول مال التجاره به مقصد مرسل الیه تسلیم آن را تقاضا کرده باشد. دراین موارد متصدی حمل ونقل باید مطابق دستورمرسل الیه عمل کند. معذالک اگرمتصدی حمل ونقل رسیدی به ارسال کننده داده مادام که مال التجاره به مقصد نرسیده مکلف به رعایت دستورمرسل الیه نخواهد بود مگراینکه رسید به مرسل الیه تسلیم شده باشد.
ماده 384
ماده 384 اگرمرسل الیه مال التجاره را قبول نکدویامخارج وسایرمطالبات متصدی حمل ونقل بابت مال التجاره تادییه نشود ویابه مرسل الیه دسترسی نباشد متصدی حمل ونقل باید مراتب را به اطلاع ارسال کننده رسانیده ومالم التجاره را موقتا نزد خود بطورامانت نگاهداشته ویابنزد هرتالثی امانت کذارد ودرهردوصورت مخارج وهرنقص وعیب بهعهده ارسال کننده خواهد بود. اگرارسال کننده ویامرسل الیه درمدت مناسبی تکلیف مال التجاره را معین نکند متصدی حمل ونقل می تواند مطابق ماده 362 آن را بفروش رساند.
ماده 385
ماده 385 اگرمال التجاره درمعرض تضییع سریع باشد ویابقیمتی که می توان برای آن فرض کرد با مخارجی که برای آن شده تکافونماید متصدی حمل ونقل باید فورا مراتب را به اطلاع مدعی العموم بدایت محل یا نماینده اورسانیده وبانظارت اومال را به فروش بررساند. حتی المقدورارسال کننده ومرسل الیه را باید ازاینکه مال التجاره به فروش خواهد رسید مسبوق نمود.
ماده 386
ماده 386_ اگرمال التجاره تلف یا گم شود متصدی حمل ونقل مسئول قیمت آن خواهد بود مگراینکه ثابت نماید
ماده 387
ماده 387_ درمورد خسارات ناشیه ازتخیرتسلیم یا نقص یا خسارات بحری (آواری)مال التجاره نیزمتصدی حمل ونقل در حدود ماده فوق مسئول خواهد بود.
ماده 388
ماده 388_ متصدی حمل ونقل مسئول حوادث وتقصیراتی است که درمدت حمل ونقل واقع شده اعم ازاینکه خود مباشرت به حمل ونقل کرده ویا حمل ونقل کنده دیگری را مامور کرده باشد.
ماده 389
ماده 389_ متصدی حمل ونقل باید به محض وصول مال التجاره مرسل الیه را مستحضرنماید.
ماده 390
ماده 390_ اگرمرسل الیه میزان مخارج وسایروجوهی را که متصدی حمل ونقل بابت مال التجاره مطالبه می نماید قبول نکندحق تقاضای تسلیم مال التجاره را نخواهد داشت مگراینکه مبلغ متنازع فیه را تا ختم اختلاف درصندوقد عدلیه امانت گذارد.
ماده 391
ماده 391_ اگرمال التجاره بدون هیج قیدی قبول وکرایه آن تادییه شود دیگبرعلیه متصدی حمل ونقل دعوی پذیرفته نخواهد شد مگردمرورد تدلیس یا تقصیرعمده بعلاوه متصدی حمل ونقل مسئول آواری غیرظاهرنیزخواهد بود درصورتی که مرسل الیه آن آواری را درمدتی که مطابق اوضاع واحوال رسیدگی مال التجاره ممکن بود بعمل آید ویا بایستی بعمل آمده باشد مشاهده کرده وفورا پس ازمشاهده به متصدی حمل ونقل اطلاع دهد.درهرحال این اطلاع باید منتها تا هشتم روزبعد ازتحویل گرفتن مال التجاره داده شود.
ماده 392
ماده 392_ درهرموردی که بین متصدی حمل ونقل ومرسل الیه اختلاف باشد محکمه صلاحیتدار محل می تواند به تقاضای یکی ازطرفین امردهد مال التجاره نزد ثالثی امانت گذارده شده ویا لدی الاقتضاءفروخته شود.درصورت اخیرفروش باید پس ازتنظیم صورت مجلسی حاکی ازآنکه مال التجاره درچه حال بوده بعمل آید.
بوسیله پرداخت تمام مخارج ووجوهی که بابت مال التجاره ادعامی شود ویاسپردان آن به صندوق عدلیه ازفروش مال التجاره می توان جلوگیری کرد.
ماده 393
ماده 393_ نسبت به دعوی خسارت برعلیه متصدی حمل ونقل مدت مرورزمان یک سال است.مبدای این مدت درصورت تلف یا گم شدن مال التجاره ویا تخیردرتسلیم روزی است که تسلیم بایستی درآن روزبعمل آمده باشد ودصرورت خسارات بحری (آواری)روزی که مال به مرسل الیه تسلیم شده.
ماده 394
ماده 394_ حمل ونقل بوسیله پست تابع مقررات این باب نیست.
باب نهم
قائم مقام تجارتی وسایرنمایندگان تجارتی
ماده 395
ماده 395_ قائم مقام تجارتی کسی است که رئیس تجارتخانه اورا برای انجام کلیه امورمربوطه به تجارت خانه یا یکی ازشعب آن نایب خود قرارداده وامضای اوبرای تجارتخانه الزام آوراست.سمت مزبورممکن است کتب داده شود.
یا عملا.
ماده 396
ماده 396_ تجدید اختیارات قائم مقام تجارتی درمقابل اشخاصی که ازاان اطلاع نداشته اند معترنیست.
ماده 397
ماده 397_ قائم مقامی تجارتی ممکن است به چند نفرمجتمعا داده شود با قید اینکه تا تمام امضاءنکنند تجارتخانه ملزم نخواهد شد ولی درمقابل اشخاص ثالثی که ازاین قید اطلاع نداشته اند فقط درصورتی می توان ازاان استفاده کرد که این قید مطابق مقررات وزارت عدلیه به ثبت رسیده واعلان شده باشد.
ماده 398
ماده 398_ قائم مقام تجاری بدون اذن رئیس تجارتخانه نمی‌تواند کسی را در کلیه کارهای تجارت خانه نایب خود قراردهد.
ماده 399
ماده 399_ عزل قائم مقام تجاری که وکالت او به ثبت رسیده واعلان شده باید مطابق مقررات وزارت عدلیه به ثبت رسیده واعلان شود.
ماده 400
ماده 400_ با فوت یا حجر رئیس تجارتخانه قائم مقام تجاری منعزل نیست با انحلال شرکت قائم مقام تجاری منعزل است.
ماده 401
ماده 401_ وکالت سایر کسانی که در قسمتی ازامور تجارت خانه یا شعبه تجارتخانه سمت نمایندگی دارند تابع مقررات عمومی راجع به وکالت است.
باب دهم
ضمان
ماده 402
ماده 402_ ضامن وقتی حق دارد از مضمون له تقاضا نماید که بدو به مدیون اصلی رجوع کرده و در صورت عدم وصول طلب به ارجاع نماید که بین طرفین (خواه ضمن قرارداد مخصوص خواه درخود ضمانت نامه) این ترتیب مقرر شده باشد.
ماده 403
ماده 403_ در کلیه مواردی که بموجب قوانین یا موافق قراردادهای خصوصی ضمان تضامنی باشد طلبکارمی تواند به ضامن و مدیون اصلی مجتمعا رجوع کرده یا پس از رجوع به یکی از آنها و عدم وصول طلب خود برای تمام یا بقیه طلب به دیگری رجوع نماید.
ماده 404
ماده 404_ حکم فوق در موردی نیز جاری است که چند نفر به موجب قرارداد یا قانون متضامنا مسئول انجام تعهدی باشد.
ماده 405
ماده 405_ قبل از رسیدن اجل دین اصلی ضامن ملزم به تادیه نیست و لواین که با استه و روشکستگی یا فوت مدیون اصلی دین موجل احوال شده باشد.
ماده 406
ماده 406_ ضمان حال از قاعده فوق مستثنی است.
ماده 407
ماده 407_ آگر حق مطالبه دین اصلی مشروط به اختار قبلی است این اختارنسبت به ضامن نیز باید بعمل آید.
ماده 408
ماده 408_ همین که دین اصلی به نحوی از انحاء ساقط شد ضامن نیز بر می‌شود.
ماده 409
ماده 409_ همین که دین حال شد ضامن می‌تواند مضمون له را به دریافت طلب یا انصراف از ضمان ملزم کند و لوضمان موجل باشد.
ماده 410
ماده 410_ استنکاف مضمون له از دیرافت طلب یا امتناع از تسلیم و ثیقه اگر دین با وثیقه بوده ضامن را فورا وبخودی خود بری خواهد ساخت.
ماده 411
ماده 411_ پس از آنکه ضامن دین اصلی را پردخات مضمون له باید تمام استند ومدارگی را که برای رجوع ضامن به مضمون عنه لازم و مفید است به اوداده و اگر دین اصلی با وثیقه باشد آن را به ضامن تسلیم نماید، اگر دین اصلی و ثیقه غیر منقول داشته مضمون عنه مکلف به انجام تشریفاتی است که برای انتقال وثیقه به ضامن لازم است.
